Denizcilik sözlüğü

Zincir Kalınlığı

Tanım

Zincir kalınlığı, zinciri oluşturan baklaların tel çapıdır. Değer milimetre (mm) cinsinden ifade edilir.

Zincir Kalınlığı Nedir?

Zincir kalınlığı, zincirin dayanımını ve ağırlığını belirleyen ana ölçüdür. Kalınlık arttıkça zincirin kopma yükü ve metre başına ağırlığı artar. Örnek: "8 mm zincir" ifadesi, baklaların tel çapının 8 mm olduğunu belirtir.

Zincir Kalınlığı Nasıl Ölçülür?

Zincirin az kullanılmış bir bölümünü seçin.
Kumpası baklanın düz kenarına yerleştirin.
Telin kalınlığını ölçün.
Ölçümü birkaç baklada tekrarlayın.

Baklaların birbirine değdiği bölgede aşınma olur. Bu bölgedeki ölçüm, zincirin aşınma durumunu gösterir.

Yaygın Zincir Kalınlıkları

Kalınlık	Yaygın Kullanım
6 mm	Küçük motorlu tekneler
8 mm	Orta boy gezi tekneleri ve yelkenliler
10 mm	Büyük yelkenliler ve motoryatlar
12–13 mm	Büyük yatlar ve guletler

Tablo genel kullanım alanlarını gösterir. Kesin seçim; tekne ağırlığına, çapa ağırlığına ve üretici önerisine göre yapılır.

Kalınlığı Belirleyen Etkenler

Tekne deplasmanı: Ağır tekne daha yüksek yük oluşturur.
Çapa ağırlığı: Zincir, çapanın taşıdığı yükü karşılamalıdır.
Irgat dişlisi: Dişli yalnızca belirli kalınlıktaki zinciri taşır.
Zincir sınıfı: Yüksek mukavemetli zincir, aynı yükü daha ince çapta taşır.
Baş ağırlığı: Kalın zincir baş tarafa fazla ağırlık bindirir.

Kalınlık ve Ağırlık İlişkisi

Zincirin ağırlığı, tel çapının karesiyle artar. 10 mm zincir, 8 mm zincirden yaklaşık 1,5 kat ağırdır. Bu nedenle kalınlık seçiminde baş tarafa binen toplam ağırlık hesaplanır.

Irgat Uyumu

Irgat dişlisinin üzerinde uyumlu zincir kalınlığı ve standardı yazar. Örnek: "8 mm DIN 766". Kalınlık doğru olsa bile farklı standarttaki zincir dişliye uymayabilir.

Sık Sorulan Sorular

Daha kalın zincir her zaman daha mı iyidir?

Kalın zincir daha dayanıklıdır, ancak ağırlığı artar. Fazla ağırlık, baş tarafın batmasına ve teknenin trimini bozmasına neden olabilir.

Zincir kalınlığı aşınmayla değişir mi?

Evet. Kullanım ve korozyonla tel çapı azalır. Azalma belirginleştiğinde zincir değiştirilir.

İnç ölçülü zincir ile mm zincir uyumlu mudur?

Hayır. İnç ve metrik ölçüler farklı adımlara sahiptir. Irgat dişlisi tek bir ölçüye göre üretilir.

İlgili Terimler

Çapa Zinciri, Zincir Baklası, Kalibre Zincir, Irgat, Çapa Ağırlığı, Deplasman.

İlgili terimler

Deplasman

Deplasman , yüzen bir teknenin yerinden çıkardığı suyun kütlesidir. Yüzen bir teknenin deplasmanı, teknenin toplam kütlesine eşittir. Deplasman Nedir? Arşimet prensibi deplasmanı açıklar. Sıvıya batırılan bir cisme, yerinden çıkardığı sıvının ağırlığı kadar kaldırma kuvveti etki eder. Tekne, kendi ağırlığına eşit miktarda suyu yerinden çıkarınca yüzer. İngilizcede bu değere "displacement" denir. Deplasman genellikle ton veya kilogram cinsinden ifade edilir. Deplasman Türleri Tür Tanım Boş deplasman Tekne, sabit donanımıyla yük olmadan yüzerken Yüklü deplasman Tekne, yakıt, su, kişi ve kumanyayla tam yüklüyken Hacimsel deplasman Yerinden çıkan suyun hacmi (m³) ISO 8666 Kütle Tanımları ISO 8666 standardı, küçük teknelerde kütle durumlarını tanımlar: mLCC (Boş tekne kütlesi): Teknenin standart donanımıyla, yük olmadan kütlesi. mLDC (Yüklü deplasman kütlesi): Azami yükle birlikte kütle. mMO (Azami yük): Boş tekne ile tam yüklü tekne arasındaki kütle farkı. Üreticiler bu değerleri teknik belgede ve CE plakasında verir. Hacimsel Deplasman Hesabı Hacimsel deplasman, kütlenin suyun yoğunluğuna bölünmesiyle bulunur. Örnek: 5.000 kg kütleli bir tekne deniz suyunda yüzüyor. Deniz suyunun yoğunluğu yaklaşık 1.025 kg/m³'tür. Hacimsel deplasman = 5.000 ÷ 1.025 ≈ 4,88 m³ olur. Aynı tekne tatlı suda yaklaşık 5,0 m³ su yerinden çıkarır. Bu nedenle tatlı suda biraz daha derine batar. Deplasman/Boy Oranı Deplasman/boy oranı, teknenin boyuna göre ne kadar ağır olduğunu gösterir. Formül: D ÷ (0,01 × L)³. D, uzun ton cinsinden deplasmanı; L, feet cinsinden su hattı boyunu gösterir. Yüksek oran, ağır ve dolgun gövdeyi gösterir. Düşük oran, hafif gövdeyi gösterir. Deplasman Gövde "Deplasman gövde" ifadesi ayrı bir anlam taşır. Bu ifade, suyun üstüne çıkmadan suyu yararak ilerleyen gövde tipini tanımlar. Trawler ve geleneksel yelkenliler bu gövde tipine sahiptir. Sık Sorulan Sorular Deplasman ile tekne ağırlığı aynı mıdır? Yüzen bir teknenin deplasmanı toplam kütlesine eşittir. Ancak "tekne ağırlığı" ifadesi genellikle boş tekne kütlesini anlatır. Deplasman ise o anki yük durumuna göre değişir. Deplasman neden önemlidir? Deplasman, stabilite, yakıt tüketimi ve taşıma kapasitesi hesaplarında kullanılır. Römork, vinç ve travel lift seçimi de bu değere dayanır. Gemilerde deplasman nasıl ölçülür? Gemilerde baş, orta ve kıçtaki draft işaretleri okunur. Bu değerler gemiye özel hidrostatik tablolarla karşılaştırılır. İlgili Terimler Su Hattı, Draft, Tekne Ağırlığı, Tekne Kapasitesi, Tekne Gövdesi, Fribord.

Irgat

Irgat , zincir veya halatı döner bir tambur ya da dişli yardımıyla toplayan ve bırakan mekanizmadır. Teknelerde ırgat çoğunlukla çapa zinciri için kullanılır. Irgat Nedir? Irgat, ağır yükleri insan gücünü aşan bir kuvvetle çeker. Çapa ve zincirin ağırlığı, elle kaldırılamayacak düzeye ulaşabilir. Irgat bu işi mekanik olarak yapar. İngilizcede çapa ırgatına "windlass", dikey eksenli halat ırgatına "capstan" denir. Irgatın Bölümleri Bölüm Görevi Zincir dişlisi Zincir baklalarını kavrar ve çeker Halat tamburu Halatı sararak çeker Motor Dönüş kuvvetini üretir Dişli kutusu Motor devrini düşürür ve çekme kuvvetini artırır Fren veya kavrama Zinciri serbest bırakır veya kilitler Sıyırıcı Zinciri dişliden ayırarak zincirliğe yönlendirir İngilizcede zincir dişlisine "gypsy" denir. Eksen Yönüne Göre Irgat Türleri Tür Yapı Özellik Dikey ırgat Motor güverte altında, dişli dikey eksende döner Güvertede az yer kaplar Yatay ırgat Motor ve dişli güverte üstünde, yatay eksende döner Güverte altında az yer gerektirir Güç Kaynağına Göre Irgat Türleri Manuel ırgat: Kol ile çevrilir. Elektrikli ırgat: 12 V veya 24 V doğru akım motoruyla çalışır. Hidrolik ırgat: Hidrolik motorla çalışır. Büyük yatlarda kullanılır. Irgatın Diğer Kullanım Alanları Gemilerde çapa ve bağlama halatı çekme Balıkçı teknelerinde ağ ve halat çekme Yelkenlilerde ağır halatları germe (kapstan) Tekne çekek yerlerinde tekneyi karaya çekme Irgat Kumandası Elektrikli ırgatlar şu yollarla kumanda edilir: Güvertedeki ayak düğmeleri Kablolu el kumandası Kablosuz uzaktan kumanda Kaptan köşkündeki panel düğmeleri Sık Sorulan Sorular Irgat yalnızca çapa için mi kullanılır? Hayır. Halat tamburlu ırgatlar bağlama halatlarını çekmek için de kullanılır. Irgat zinciri tutmazsa ne olur? Zincir dişliden kayar ve kontrolsüz akabilir. Bu durum genellikle dişli-zincir uyumsuzluğundan veya aşınmadan kaynaklanır. Demirdeyken yük ırgatta mı kalmalıdır? Hayır. Demirleme yükü zincir stoperine veya bağlama halatına aktarılır. Bu uygulama ırgatın dişli ve motorunu korur. Dikey ve yatay ırgat arasında nasıl seçim yapılır? Seçim, güverte üstündeki alana ve güverte altındaki boşluğa göre yapılır. Güverte altı dar teknelerde yatay ırgat tercih edilir. İlgili Terimler Çapa Irgatı, Elektrikli Irgat, Manuel Irgat, Irgat Motoru, Zincir Stoperi, Kalibre Zincir.

Kalibre Zincir

Kalibre zincir , bakla ölçüleri dar toleranslarla üretilen zincirdir. Kalibre zincir, ırgat dişlisine kaymadan ve sıkışmadan oturur. Kalibre Zincir Nedir? Irgat dişlisi, zincirin baklalarını tek tek kavrar. Dişlinin düzgün çalışması için her baklanın aynı ölçüde olması gerekir. Kalibre zincirde tel çapı, adım ve genişlik belirli sınırlar içinde tutulur. İngilizcede bu zincire "calibrated chain" denir. Kalibre ve Kalibresiz Zincir Farkı Özellik Kalibre Zincir Kalibresiz Zincir Ölçü toleransı Dardır Geniştir Irgat uyumu Uyumludur Uyumlu değildir Üretim kontrolü Her parti ölçülür Sınırlıdır Maliyet Daha yüksektir Daha düşüktür Kullanım Irgatlı tekneler Elle çekilen hatlar, şamandıralar Kalibre Zincir Standartları Standart Açıklama DIN 766 Alman standardı; Avrupa'da yaygındır ISO 4565 Küçük teknelerde çapa zinciri için uluslararası standarttır G4 / G40 ABD'de yaygın yüksek mukavemetli zincir sınıfıdır Aynı kalınlıktaki iki zincir farklı standartlarda farklı adıma sahip olabilir. DIN 766 Örnek Ölçüleri Tel Çapı Adım 6 mm 18,5 mm 8 mm 24 mm 10 mm 28 mm Değerler nominal ölçüleri gösterir. Kesin toleranslar standart metninde yer alır. Irgat Dişlisi Seçimi Irgat dişlisinin üzerinde uyumlu zincir bilgisi yazar. Dişli seçimi şu adımlarla yapılır: Zincirin tel çapını ölçün. Zincir üzerindeki veya etiketindeki standardı belirleyin. Birkaç baklanın adımını ölçün. Irgat üreticisinin dişli tablosuyla karşılaştırın. Uyumsuzluk Belirtileri Zincir dişliden atlar veya kayar. Zincir dişlide sıkışır. Irgat çalışırken düzensiz ses çıkar. Zincir zincirliğe düzensiz iner. Sık Sorulan Sorular Kalibre zincir nasıl tanınır? Kalibre zincirlerin baklalarında veya etiketinde standart ve sınıf işareti bulunabilir. Kesin tanıma için adım ölçümü yapılır. Aynı kalınlıkta farklı marka zincirler birbirinin yerine kullanılır mı? Standart ve sınıf aynıysa genellikle uyumludur. Değişiklik öncesi adım ölçümü yapılmalıdır. Kalibre zincir galvaniz kaplamayla kalınlaşır mı? Galvaniz kaplama tel çapına küçük bir kalınlık ekler. Üretici, kaplama sonrası ölçülerin tolerans içinde kalmasını sağlar. Kalibresiz zincir hangi işlerde kullanılır? Şamandıra bağlama hatlarında ve elle çekilen çapa hatlarında kullanılır. İlgili Terimler Çapa Zinciri, Zincir Baklası, Zincir Kalınlığı, Irgat, Çapa Irgatı, Galvaniz Çapa Zinciri.

Zincir Baklası

Zincir baklası , zinciri oluşturan ve birbirine geçen oval metal halkalardan her biridir. Baklalar art arda birleşerek zinciri oluşturur. Zincir Baklası Nedir? Bakla, yuvarlak kesitli bir telin oval biçimde bükülüp kaynaklanmasıyla üretilir. Her bakla, iki komşu baklaya geçer. Zincirin dayanımı, en zayıf baklanın dayanımı kadardır. Bu nedenle tek bir hasarlı bakla bütün zinciri zayıflatır. Bakla Ölçüleri Ölçü Sembol Tanım Tel çapı d Baklayı oluşturan telin kalınlığı Adım p Baklanın iç uzunluğu İç genişlik b1 Baklanın içindeki en geniş açıklık Dış genişlik b2 Baklanın dıştan en geniş ölçüsü Adım, ırgat dişlisine uyum için kritik ölçüdür. İngilizcede adıma "pitch" denir. Bakla Türleri Tür Yapı Kullanım Kısa bakla Adım, tel çapının yaklaşık üç katıdır Çapa zinciri Uzun bakla Adım daha uzundur Hafif bağlama ve kaldırma işleri Destekli bakla Ortasında enine çubuk bulunur Gemi çapa zinciri Birleştirme baklası Açılıp kapanabilen özel baklalar Zincir uçlarını birleştirme Baklanın Üretimi Çelik tel belirli uzunlukta kesilir. Tel oval biçimde bükülür. Uçlar elektrik direnç kaynağıyla birleştirilir. Bakla test yüküyle denenir. Galvaniz veya parlatma işlemi uygulanır. Bakla Hasarları Aşınma: Baklaların birbirine değdiği iç yüzeylerde tel incelir. Korozyon: Galvaniz kaplama aşınınca pas oluşur. Deformasyon: Aşırı yük, baklayı uzatır veya büker. Kaynak çatlağı: Kaynak bölgesinde ince çatlaklar görülür. Bakla Ölçüm Kontrolü Kumpas ile birkaç baklanın tel çapı ölçülür. Ölçüm, baklaların birbirine değdiği bölgeden yapılır. Tel çapındaki belirgin azalma, zincirin değiştirilmesi gerektiğini gösterebilir. Kabul edilebilir aşınma sınırını zincir üreticisi belirler. Sık Sorulan Sorular Zincir baklası tek tek değiştirilebilir mi? Hasarlı bölüm kesilip birleştirme baklasıyla bağlanabilir. Ancak birleştirme baklası ırgat dişlisinden geçmeyebilir. Bakla adımı neden önemlidir? Irgat dişlisi, belirli bir adıma göre üretilir. Adım uyumsuzsa zincir dişliden kayar veya sıkışır. Bakla iç yüzeyleri neden daha hızlı aşınır? Zincir hareket ettikçe baklalar birbirine sürtünür. Sürtünme, en çok temas noktalarında aşınma yapar. İlgili Terimler Çapa Zinciri, Kalibre Zincir, Zincir Kalınlığı, Irgat, Kilit, Galvaniz Çapa Zinciri.

Tüm terimlere dön