Denizcilik sözlüğü

Zincir Baklası

Tanım

Zincir baklası, zinciri oluşturan ve birbirine geçen oval metal halkalardan her biridir. Baklalar art arda birleşerek zinciri oluşturur.

Zincir Baklası Nedir?

Bakla, yuvarlak kesitli bir telin oval biçimde bükülüp kaynaklanmasıyla üretilir. Her bakla, iki komşu baklaya geçer. Zincirin dayanımı, en zayıf baklanın dayanımı kadardır. Bu nedenle tek bir hasarlı bakla bütün zinciri zayıflatır.

Bakla Ölçüleri

Ölçü	Sembol	Tanım
Tel çapı	d	Baklayı oluşturan telin kalınlığı
Adım	p	Baklanın iç uzunluğu
İç genişlik	b1	Baklanın içindeki en geniş açıklık
Dış genişlik	b2	Baklanın dıştan en geniş ölçüsü

Adım, ırgat dişlisine uyum için kritik ölçüdür. İngilizcede adıma "pitch" denir.

Bakla Türleri

Tür	Yapı	Kullanım
Kısa bakla	Adım, tel çapının yaklaşık üç katıdır	Çapa zinciri
Uzun bakla	Adım daha uzundur	Hafif bağlama ve kaldırma işleri
Destekli bakla	Ortasında enine çubuk bulunur	Gemi çapa zinciri
Birleştirme baklası	Açılıp kapanabilen özel baklalar	Zincir uçlarını birleştirme

Baklanın Üretimi

Çelik tel belirli uzunlukta kesilir.
Tel oval biçimde bükülür.
Uçlar elektrik direnç kaynağıyla birleştirilir.
Bakla test yüküyle denenir.
Galvaniz veya parlatma işlemi uygulanır.

Bakla Hasarları

Aşınma: Baklaların birbirine değdiği iç yüzeylerde tel incelir.
Korozyon: Galvaniz kaplama aşınınca pas oluşur.
Deformasyon: Aşırı yük, baklayı uzatır veya büker.
Kaynak çatlağı: Kaynak bölgesinde ince çatlaklar görülür.

Bakla Ölçüm Kontrolü

Kumpas ile birkaç baklanın tel çapı ölçülür. Ölçüm, baklaların birbirine değdiği bölgeden yapılır. Tel çapındaki belirgin azalma, zincirin değiştirilmesi gerektiğini gösterebilir. Kabul edilebilir aşınma sınırını zincir üreticisi belirler.

Sık Sorulan Sorular

Zincir baklası tek tek değiştirilebilir mi?

Hasarlı bölüm kesilip birleştirme baklasıyla bağlanabilir. Ancak birleştirme baklası ırgat dişlisinden geçmeyebilir.

Bakla adımı neden önemlidir?

Irgat dişlisi, belirli bir adıma göre üretilir. Adım uyumsuzsa zincir dişliden kayar veya sıkışır.

Bakla iç yüzeyleri neden daha hızlı aşınır?

Zincir hareket ettikçe baklalar birbirine sürtünür. Sürtünme, en çok temas noktalarında aşınma yapar.

İlgili Terimler

Çapa Zinciri, Kalibre Zincir, Zincir Kalınlığı, Irgat, Kilit, Galvaniz Çapa Zinciri.

İlgili terimler

Galvaniz Çapa Zinciri

Galvaniz çapa zinciri , yüzeyi çinko ile kaplanmış çelikten üretilen çapa zinciridir. Çinko kaplama, çeliği korozyondan korur. Galvaniz Çapa Zinciri Nedir? Galvanizleme, çeliğin çinko ile kaplanması işlemidir. Çapa zincirlerinde sıcak daldırma yöntemi kullanılır. Zincir, erimiş çinko banyosuna daldırılır. Çinko, çeliğin yüzeyiyle metalurjik bağ oluşturur. Galvaniz çapa zinciri, gezi teknelerinde en yaygın kullanılan çapa zinciri türüdür. Çinkonun Koruma İlkesi Çinko iki şekilde koruma sağlar: Bariyer koruma: Kaplama, çeliği su ve oksijenden ayırır. Katodik koruma: Çinko, çelikten önce aşınır. Kaplamada küçük bir çizik olsa bile çevredeki çinko çeliği korur. İlgili Standartlar Standart Kapsam ISO 1461 Demir ve çelik ürünlerde sıcak daldırma galvaniz kaplama DIN 766 Kalibre kısa baklalı zincir ölçüleri ISO 4565 Küçük teknelerde çapa zinciri Kaplama Ömrünü Etkileyen Etkenler Kullanım sıklığı: Irgattan her geçiş kaplamayı aşındırır. Zemin türü: Kum ve çakıl kaplamayı aşındırır. Zincirlik koşulu: Islak ve havasız zincirlik korozyonu hızlandırır. Suyun sıcaklığı: Sıcak deniz suyu korozyon hızını artırır. Galvanik etkileşim: Paslanmaz çapa veya kilitle temas çinkonun aşınmasını hızlandırır. Aşınma Belirtileri Belirti Anlamı Beyaz toz Çinko oksidasyonu başlamıştır Turuncu lekeler Çelik yüzeye ulaşan korozyon vardır Pürüzlü yüzey Kaplama aşınmıştır Tel çapında azalma Metal kaybı oluşmuştur Bakım Adımları Zinciri kullanım sonrası tatlı suyla yıkayın. Sezon sonunda zinciri tamamen açıp kurutun. Az kullanılan ucu dışarı alacak şekilde zinciri ters çevirin. Kaplama kaybını ve paslanmayı kontrol edin. Yeniden Galvaniz Kaplaması aşınan zincir yeniden galvanizlenebilir. İşlemde eski kaplama ve pas temizlenir. Zincir yeniden çinko banyosuna daldırılır. İşlem sonrası baklaların birbirine yapışmaması kontrol edilir. Yeniden galvanizleme tel çapını geri kazandırmaz. Metal kaybı yüksek zincir değiştirilir. Sık Sorulan Sorular Galvaniz zincir neden beyazlaşır? Çinko, nem ve hava ile tepkimeye girerek beyaz oksit tabakası oluşturur. Bu durum kaplamanın çalıştığını gösterir. Galvaniz zincirle paslanmaz kilit kullanılır mı? Kullanılabilir, ancak galvanik etkileşim kilidin çevresindeki çinkoyu hızlı aşındırabilir. Bağlantı noktası düzenli kontrol edilir. Galvaniz zincir paslanmaz zincirden daha mı dayanıklıdır? Dayanım, çelik sınıfına bağlıdır. Galvaniz zincirde korozyon gözle daha kolay fark edilir. İlgili Terimler Paslanmaz Çapa Zinciri, Çapa Zinciri, Kalibre Zincir, Korozyon, Galvanik Korozyon, Zincir Baklası.

Irgat

Irgat , zincir veya halatı döner bir tambur ya da dişli yardımıyla toplayan ve bırakan mekanizmadır. Teknelerde ırgat çoğunlukla çapa zinciri için kullanılır. Irgat Nedir? Irgat, ağır yükleri insan gücünü aşan bir kuvvetle çeker. Çapa ve zincirin ağırlığı, elle kaldırılamayacak düzeye ulaşabilir. Irgat bu işi mekanik olarak yapar. İngilizcede çapa ırgatına "windlass", dikey eksenli halat ırgatına "capstan" denir. Irgatın Bölümleri Bölüm Görevi Zincir dişlisi Zincir baklalarını kavrar ve çeker Halat tamburu Halatı sararak çeker Motor Dönüş kuvvetini üretir Dişli kutusu Motor devrini düşürür ve çekme kuvvetini artırır Fren veya kavrama Zinciri serbest bırakır veya kilitler Sıyırıcı Zinciri dişliden ayırarak zincirliğe yönlendirir İngilizcede zincir dişlisine "gypsy" denir. Eksen Yönüne Göre Irgat Türleri Tür Yapı Özellik Dikey ırgat Motor güverte altında, dişli dikey eksende döner Güvertede az yer kaplar Yatay ırgat Motor ve dişli güverte üstünde, yatay eksende döner Güverte altında az yer gerektirir Güç Kaynağına Göre Irgat Türleri Manuel ırgat: Kol ile çevrilir. Elektrikli ırgat: 12 V veya 24 V doğru akım motoruyla çalışır. Hidrolik ırgat: Hidrolik motorla çalışır. Büyük yatlarda kullanılır. Irgatın Diğer Kullanım Alanları Gemilerde çapa ve bağlama halatı çekme Balıkçı teknelerinde ağ ve halat çekme Yelkenlilerde ağır halatları germe (kapstan) Tekne çekek yerlerinde tekneyi karaya çekme Irgat Kumandası Elektrikli ırgatlar şu yollarla kumanda edilir: Güvertedeki ayak düğmeleri Kablolu el kumandası Kablosuz uzaktan kumanda Kaptan köşkündeki panel düğmeleri Sık Sorulan Sorular Irgat yalnızca çapa için mi kullanılır? Hayır. Halat tamburlu ırgatlar bağlama halatlarını çekmek için de kullanılır. Irgat zinciri tutmazsa ne olur? Zincir dişliden kayar ve kontrolsüz akabilir. Bu durum genellikle dişli-zincir uyumsuzluğundan veya aşınmadan kaynaklanır. Demirdeyken yük ırgatta mı kalmalıdır? Hayır. Demirleme yükü zincir stoperine veya bağlama halatına aktarılır. Bu uygulama ırgatın dişli ve motorunu korur. Dikey ve yatay ırgat arasında nasıl seçim yapılır? Seçim, güverte üstündeki alana ve güverte altındaki boşluğa göre yapılır. Güverte altı dar teknelerde yatay ırgat tercih edilir. İlgili Terimler Çapa Irgatı, Elektrikli Irgat, Manuel Irgat, Irgat Motoru, Zincir Stoperi, Kalibre Zincir.

Kalibre Zincir

Kalibre zincir , bakla ölçüleri dar toleranslarla üretilen zincirdir. Kalibre zincir, ırgat dişlisine kaymadan ve sıkışmadan oturur. Kalibre Zincir Nedir? Irgat dişlisi, zincirin baklalarını tek tek kavrar. Dişlinin düzgün çalışması için her baklanın aynı ölçüde olması gerekir. Kalibre zincirde tel çapı, adım ve genişlik belirli sınırlar içinde tutulur. İngilizcede bu zincire "calibrated chain" denir. Kalibre ve Kalibresiz Zincir Farkı Özellik Kalibre Zincir Kalibresiz Zincir Ölçü toleransı Dardır Geniştir Irgat uyumu Uyumludur Uyumlu değildir Üretim kontrolü Her parti ölçülür Sınırlıdır Maliyet Daha yüksektir Daha düşüktür Kullanım Irgatlı tekneler Elle çekilen hatlar, şamandıralar Kalibre Zincir Standartları Standart Açıklama DIN 766 Alman standardı; Avrupa'da yaygındır ISO 4565 Küçük teknelerde çapa zinciri için uluslararası standarttır G4 / G40 ABD'de yaygın yüksek mukavemetli zincir sınıfıdır Aynı kalınlıktaki iki zincir farklı standartlarda farklı adıma sahip olabilir. DIN 766 Örnek Ölçüleri Tel Çapı Adım 6 mm 18,5 mm 8 mm 24 mm 10 mm 28 mm Değerler nominal ölçüleri gösterir. Kesin toleranslar standart metninde yer alır. Irgat Dişlisi Seçimi Irgat dişlisinin üzerinde uyumlu zincir bilgisi yazar. Dişli seçimi şu adımlarla yapılır: Zincirin tel çapını ölçün. Zincir üzerindeki veya etiketindeki standardı belirleyin. Birkaç baklanın adımını ölçün. Irgat üreticisinin dişli tablosuyla karşılaştırın. Uyumsuzluk Belirtileri Zincir dişliden atlar veya kayar. Zincir dişlide sıkışır. Irgat çalışırken düzensiz ses çıkar. Zincir zincirliğe düzensiz iner. Sık Sorulan Sorular Kalibre zincir nasıl tanınır? Kalibre zincirlerin baklalarında veya etiketinde standart ve sınıf işareti bulunabilir. Kesin tanıma için adım ölçümü yapılır. Aynı kalınlıkta farklı marka zincirler birbirinin yerine kullanılır mı? Standart ve sınıf aynıysa genellikle uyumludur. Değişiklik öncesi adım ölçümü yapılmalıdır. Kalibre zincir galvaniz kaplamayla kalınlaşır mı? Galvaniz kaplama tel çapına küçük bir kalınlık ekler. Üretici, kaplama sonrası ölçülerin tolerans içinde kalmasını sağlar. Kalibresiz zincir hangi işlerde kullanılır? Şamandıra bağlama hatlarında ve elle çekilen çapa hatlarında kullanılır. İlgili Terimler Çapa Zinciri, Zincir Baklası, Zincir Kalınlığı, Irgat, Çapa Irgatı, Galvaniz Çapa Zinciri.

Kilit

Kilit , denizcilikte zincir, halat ve donanımı birbirine bağlayan, U veya D biçimli gövde ile bir pimden oluşan bağlantı elemanıdır. İngilizcede bu elemana "shackle" denir. Kilit Nedir? Kilit, açılıp kapanabilen sökülebilir bir bağlantıdır. Gövde, bağlanacak parçanın gözünden geçirilir. Pim, gövdenin iki ucundaki deliklerden geçirilerek kilit kapatılır. Kilit; çapa hattında, armada, kaldırma işlerinde ve bağlamada kullanılır. Kilidin Bölümleri Bölüm Tanım Gövde U, D veya omega biçimli ana parça Pim Gövdeyi kapatan mil Pim gözü Pimin çevrilmesi ve emniyete alınması için delik Kulak Gövdenin pimi taşıyan iki ucu Taç Gövdenin pime karşı kavisli bölümü Gövde Biçimine Göre Kilit Türleri Tür Özellik Kullanım D kilit Dar ve düz kenarlı gövde Tek yönlü çekme Omega kilit Geniş ve yuvarlak gövde Birden fazla bağlantı veya açılı yük Uzun kilit Uzatılmış gövde Dar alanlara erişim Bükümlü kilit Gövde 90 derece döndürülmüştür Makara ve yelken bağlantıları Çalışma Yükü ve Kopma Yükü Değer Tanım Çalışma yükü sınırı (WLL) Kilide güvenle uygulanabilecek en yüksek sürekli yük Kopma yükü Kilidin koptuğu yük Kaliteli kilitlerde WLL değeri gövdeye damgalanır. Seçimde, bağlanan zincir veya halatın yükünden düşük WLL'li kilit kullanılmaz. Doğru Kullanım Kuralları Yük, gövdenin ekseni boyunca uygulanır. Pim tamamen sıkılır. Kalıcı bağlantılarda pim emniyete alınır. Kilit, başka bir kilidin pimi üzerinden yüklenmez. Gövde ve pim aynı üreticinin parçası olmalıdır. Malzeme Malzeme Kullanım AISI 316 paslanmaz çelik Arma ve güverte bağlantıları Galvaniz çelik Çapa hattı ve kaldırma işleri Yüksek mukavemetli paslanmaz alaşım Yarış teknelerinin arması Sık Sorulan Sorular Kilit ile şakıl aynı şey midir? İki terim aynı bağlantı elemanını ifade eder. "Şakıl", İngilizce "shackle" kelimesinden gelir. "Kilit" ise Türkçe denizcilik terimidir. Kilit pimi neden kaybolur? Titreşim ve hareket, pimi zamanla gevşetir. Emniyete alınmamış pim düşebilir. Kilidin boyutu nasıl ifade edilir? Boyut genellikle pim çapı veya gövde tel çapıyla milimetre cinsinden belirtilir. İlgili Terimler Şakıl, Zincir Kilidi, Fırdöndü, Halat Kilidi, Karabina, Mapa.

Tüm terimlere dön