Denizcilik sözlüğü

Çapa Makarası

Tanım

Çapa makarası, teknenin baş ucuna monte edilen ve çapayı taşıyan, zinciri makara üzerinden suya yönlendiren bağlantı gövdesidir. İngilizcede bu donanıma "bow roller" veya "anchor roller" denir.

Çapa Makarası Nedir?

Çapa makarası, çapanın seyirde baş tarafta durduğu yerdir. Gövde, çapayı bodoslamanın önüne taşır. Bu sayede çapa suya inerken ve çıkarken gövdeye çarpmaz. Makara, zincirin sürtünmesini azaltır.

Çapa Makarasının Bölümleri

Bölüm	Görevi
Gövde	Güverteye bağlanan ana yapıdır
Ön makara	Zincirin üzerinden suya indiği silindirdir
Arka makara	Çapa gövdesini taşır
Yan plakalar	Zincirin makaradan kaymasını önler
Kilit pimi	Çapayı seyirde sabitler

Çapa Makarası Türleri

Sabit çapa makarası: Gövde güverteye sabittir. En yaygın türdür.
Menteşeli çapa makarası: Ön bölüm aşağı döner. Uzun gövdeli çapaların suya inmesini kolaylaştırır.
Çift çapa makarası: İki çapa için yan yana iki kanal bulunur.
Kendinden fırlatmalı makara: Çapanın kendi ağırlığıyla kaymasına izin veren eğimle üretilir.

Çapa Uyumu

Her çapa makarası her çapaya uymaz. Uyum için şu ölçüler kontrol edilir:

Çapa gövdesinin makara kanalına sığması
Çapa tırnağının bodoslamaya değmemesi
Çapanın makarada dengeli durması
Çapa ağırlığının makara kapasitesini aşmaması

Uyumsuz çapa, seyirde sallanır ve gövdeye zarar verir.

Montaj Gereksinimleri

Makara, baş güverteye ve gerektiğinde bodoslamaya bağlanır.
Montaj noktası güçlendirilir ve arkalık plakası kullanılır.
Makara, ırgat ve zincir stoperiyle aynı hatta yerleştirilir.
Çapa, makarada iken baş fenerin görüşünü engellememelidir.

Malzeme

Çapa makarası gövdeleri genellikle AISI 316 paslanmaz çelikten üretilir. Makaralar naylon, poliüretan veya paslanmaz çeliktir.

Sık Sorulan Sorular

Çapa seyirde neden sabitlenir?

Dalgada çapa makaradan kayabilir veya sallanabilir. Kayan çapa gövdeye çarpar veya suya düşer. Kilit pimi ve zincir stoperi bu riski önler.

Çapa makarası değiştirilirken nelere dikkat edilir?

Yeni makaranın cıvata delikleri eski deliklerle örtüşmüyorsa eski delikler epoksiyle doldurulur. Ardından yeni delikler açılır.

Menteşeli makara hangi teknelerde tercih edilir?

Baş bodoslaması dik olan ve uzun gövdeli çapa kullanan teknelerde tercih edilir.

İlgili Terimler

Baş Makarası, Çapa, Irgat, Zincir Stoperi, Delta Çapa, Baş Güverte.

İlgili terimler

Baş Güverte

Baş güverte , teknenin ön bölümünde yer alan güverte alanıdır. Demirleme ve bağlama işlemleri büyük ölçüde bu alanda yapılır. Baş Güverte Nedir? Baş güverte, kaptan köşkü veya kokpitin önünden başlar. Teknenin baş ucuna kadar uzanır. İngilizcede bu alana "foredeck" denir. Gezi teknelerinde baş güverte güneşlenme alanı olarak da kullanılır. Baş Güvertedeki Donanımlar Donanım Görevi Irgat Çapa zincirini toplar ve bırakır Çapa makarası Zinciri ve çapayı baş taraftan yönlendirir Zincir stoperi Zinciri ırgattan bağımsız olarak sabitler Baba ve koç boynuzu Bağlama halatlarını tutturur Baş vardavelası Teknenin ön ucundaki koruma korkuluğudur Güverte kapağı Baş kamaraya ışık ve hava sağlar Zincirlik Zincirlik, çapa zincirinin depolandığı bölmedir. Zincirlik, ırgatın hemen altında yer alır. Irgat zinciri topladıkça zincir bu bölmeye iner. Zincirliğin tabanında tahliye deliği bulunur. Bu delik, zincirle gelen suyu dışarı atar. Baş Güvertenin Kullanımı Demirleme: Çapa baş güverteden suya bırakılır. Bağlama: Baş halatları buradan iskeleye veya şamandıraya verilir. Yelken işleri: Yelkenlilerde ön yelkenler bu alandan kontrol edilir. Güneşlenme: Motoryatlarda minderli güneşlenme alanı bulunur. Baş Güvertede Güvenlik Baş güverte, dalga ve teknenin baş-kıç hareketinden en çok etkilenen alandır. Güvenlik için şu önlemler uygulanır: Yan güverteler boyunca küpeşte ve vardavela bulunur. Güverte yüzeyi kaymaz kaplamayla kaplanır. Kötü havada mürettebat emniyet kemerini güvenlik halatına bağlar. Irgat çalışırken el ve ayaklar zincirden uzak tutulur. ISO 15085 standardı, küçük teknelerde vardavela, küpeşte ve tutamak gibi denize düşmeyi önleme donanımlarını düzenler. Sık Sorulan Sorular Baş güvertede neden ırgat bulunur? Çapa ve zincirin ağırlığı elle kaldırılamayacak kadar fazla olabilir. Irgat, bu yükü elektrik veya el gücüyle toplar. Seyir sırasında baş güvertede durmak güvenli midir? Dalgalı havada baş güverte en fazla hareket eden bölümdür. Seyir sırasında baş güverteye çıkacak kişi can yeleği giyer ve tutamaklara tutunur. Zincirlik neden düzenli kontrol edilir? Zincirlikte çamur ve deniz suyu birikir. Tıkanan tahliye deliği, suyun bölmede kalmasına yol açar. Durgun su, zincirde korozyonu hızlandırır. İlgili Terimler Güverte, Kıç Güverte, Irgat, Çapa Makarası, Zincir Stoperi, Baş.

Baş Makarası

Baş makarası , teknenin baş ucuna monte edilen ve zincir ya da halatın üzerinden geçtiği döner silindirdir. Makara, hat ile gövde arasındaki sürtünmeyi azaltır. Baş Makarası Nedir? Baş makarası, baş bodoslamanın üzerinde veya hemen gerisinde yer alır. Zincir veya halat, makaranın kanalından geçer. Makara döndükçe hat kolayca kayar. Bu yapı, hattın güverte kenarını ve jelkotu aşındırmasını önler. Kullanım Alanları Kullanım Açıklama Çapa hattı Zincir ve halatın baştan suya inmesini sağlar Şamandıra bağlama Şamandıra halatını baştan tekneye alır Çekme Başka bir tekneyi baştan çekerken halatı yönlendirir Römork vinci Bazı teknelerde römork halatını yönlendirir Baş Makarası Türleri Tek makara: Tek bir hat için kullanılır. Çift makara: İki ayrı hat için yan yana iki makara bulunur. Kanallı makara: Zincir baklalarını oturtacak derin kanallıdır. Düz makara: Halat için geniş ve sığ kanallıdır. Makara Malzemeleri Malzeme Özellik Naylon Sessiz çalışır, gövdeyi çizmez Poliüretan Aşınmaya dayanıklıdır Paslanmaz çelik Ağır zincirlerde kullanılır Bronz Geleneksel teknelerde kullanılır Makara mili genellikle paslanmaz çeliktir. Montaj Baş makarası, baş güverteye ve bodoslamaya cıvatalarla bağlanır. Bağlantı noktası, zincirin uyguladığı yanal ve dikey yükleri taşımalıdır. Güverte altına arkalık plakası konur. Cıvata delikleri sızdırmazlık macunuyla kapatılır. Baş Makarası ve Çapa Makarası Farkı Baş makarası, hattın üzerinden geçtiği makara parçasıdır. Çapa makarası ise çapayı taşıyan ve makara içeren bütün bağlantı gövdesidir. Birçok teknede baş makarası, çapa makarası gövdesinin bir parçasıdır. Bakım Makaranın serbest döndüğünü kontrol edin. Mil ve yuvasındaki aşınmayı inceleyin. Makara yüzeyindeki çatlak ve kesikleri kontrol edin. Bağlantı cıvatalarının sıkılığını doğrulayın. Sık Sorulan Sorular Makara dönmezse ne olur? Hat makara üzerinde kayar. Sürtünme hem makarayı hem hattı aşındırır. Halat bu sürtünmede ısınıp zayıflayabilir. Makara neden ses yapar? Mil yuvasındaki aşınma veya kum birikintisi ses yapar. Temizlik ve gerekirse mil değişimi sorunu giderir. Naylon makara zincirde kullanılır mı? Kullanılabilir. Ancak ağır zincirde naylon makara daha hızlı aşınır. İlgili Terimler Çapa Makarası, Makara, Zincir Kılavuzu, Baş Güverte, Baş Bodoslama, Çapa Zinciri.

Delta Çapa

Delta çapa , saban biçimli ucu gövdeye sabit olarak bağlanan çapa türüdür. Delta çapada menteşe bulunmaz. Delta Çapa Nedir? Delta çapa, 1980'lerde İngiltere'de geliştirildi. Bugün Lewmar firması Delta markasıyla üretim yapar. Çapa, yat ve gezi teknelerinde ana çapa olarak yaygın biçimde kullanılır. Benzer tasarımlar farklı markalarla da üretilir. Delta Çapanın Yapısı Bölüm Özellik Gövde Sabit ve kavisli koldur Saban Üçgen biçimli, sivri uçlu tırnaktır Balast Sabanın ucunda ağırlık yoğunlaşır Kilit deliği Gövdenin üst ucundadır Ağırlığın uca yakın olması, çapanın dipte doğru açıyla durmasını sağlar. Kendinden Fırlatmalı Tasarım Delta çapa, çapa makarasına kendiliğinden oturur. Irgat çalıştırıldığında çapa makaradan suya kendiliğinden kayar. Bu özelliğe "kendinden fırlatmalı" (self-launching) denir. Mürettebatın baş güverteye çıkmadan demirlemesini kolaylaştırır. Zemin Uyumu Zemin Performans Kum Yüksek Çamur İyi Kil İyi Çakıl Orta Otlu zemin Orta Kaya Düşük Delta ve CQR Karşılaştırması Özellik Delta CQR Saban bağlantısı Sabit Menteşeli Hareketli parça Yoktur Vardır Makara uyumu Kendinden fırlatmalı Uyumlu Bakım Az Menteşe kontrolü gerekir Malzeme Seçenekleri Galvaniz çelik: Yaygın seçenektir. Paslanmaz çelik: Parlak görünüm ve korozyon dayanımı sağlar. Galvaniz modele göre daha pahalıdır. Kullanım Önerileri Çapayı demir yerinde dibe bırakın. Tekneyi yavaşça geriye hareket ettirin. Yeterli kaloma verin. Motoru hafif geri viteste çalıştırarak çapanın tuttuğunu kontrol edin. Kıyıdaki sabit iki noktayı izleyerek teknenin kaymadığını doğrulayın. Sık Sorulan Sorular Delta çapa neden ırgatlı teknelerde tercih edilir? Kendinden fırlatmalı yapı, ırgatla birlikte uzaktan demirlemeye uygundur. Çapa makarada dengeli durur. Delta çapa otlu zeminde tutar mı? Otlu zeminde saban, bitki örtüsünü delip zemine ulaşmakta zorlanabilir. Kalomayı artırmak ve yavaş gömmek tutunmaya yardım eder. Delta çapa ağırlığı nasıl seçilir? Üreticinin tekne boyu ve deplasmanına göre yayımladığı tablo esas alınır. Delta çapanın ucu neden ağırdır? Uçtaki ağırlık, çapanın dipte sabanı aşağı bakacak şekilde durmasını sağlar. Bu konum, ilk çekmede ucun zemine girmesini kolaylaştırır. Delta çapa yedek çapa olarak kullanılır mı? Kullanılabilir. Ancak sabit biçimi nedeniyle dolapta daha fazla yer kaplar. İlgili Terimler Çapa, CQR Çapa, Bruce Çapa, Çapa Makarası, Irgat, Tekne Çapası.

Irgat

Irgat , zincir veya halatı döner bir tambur ya da dişli yardımıyla toplayan ve bırakan mekanizmadır. Teknelerde ırgat çoğunlukla çapa zinciri için kullanılır. Irgat Nedir? Irgat, ağır yükleri insan gücünü aşan bir kuvvetle çeker. Çapa ve zincirin ağırlığı, elle kaldırılamayacak düzeye ulaşabilir. Irgat bu işi mekanik olarak yapar. İngilizcede çapa ırgatına "windlass", dikey eksenli halat ırgatına "capstan" denir. Irgatın Bölümleri Bölüm Görevi Zincir dişlisi Zincir baklalarını kavrar ve çeker Halat tamburu Halatı sararak çeker Motor Dönüş kuvvetini üretir Dişli kutusu Motor devrini düşürür ve çekme kuvvetini artırır Fren veya kavrama Zinciri serbest bırakır veya kilitler Sıyırıcı Zinciri dişliden ayırarak zincirliğe yönlendirir İngilizcede zincir dişlisine "gypsy" denir. Eksen Yönüne Göre Irgat Türleri Tür Yapı Özellik Dikey ırgat Motor güverte altında, dişli dikey eksende döner Güvertede az yer kaplar Yatay ırgat Motor ve dişli güverte üstünde, yatay eksende döner Güverte altında az yer gerektirir Güç Kaynağına Göre Irgat Türleri Manuel ırgat: Kol ile çevrilir. Elektrikli ırgat: 12 V veya 24 V doğru akım motoruyla çalışır. Hidrolik ırgat: Hidrolik motorla çalışır. Büyük yatlarda kullanılır. Irgatın Diğer Kullanım Alanları Gemilerde çapa ve bağlama halatı çekme Balıkçı teknelerinde ağ ve halat çekme Yelkenlilerde ağır halatları germe (kapstan) Tekne çekek yerlerinde tekneyi karaya çekme Irgat Kumandası Elektrikli ırgatlar şu yollarla kumanda edilir: Güvertedeki ayak düğmeleri Kablolu el kumandası Kablosuz uzaktan kumanda Kaptan köşkündeki panel düğmeleri Sık Sorulan Sorular Irgat yalnızca çapa için mi kullanılır? Hayır. Halat tamburlu ırgatlar bağlama halatlarını çekmek için de kullanılır. Irgat zinciri tutmazsa ne olur? Zincir dişliden kayar ve kontrolsüz akabilir. Bu durum genellikle dişli-zincir uyumsuzluğundan veya aşınmadan kaynaklanır. Demirdeyken yük ırgatta mı kalmalıdır? Hayır. Demirleme yükü zincir stoperine veya bağlama halatına aktarılır. Bu uygulama ırgatın dişli ve motorunu korur. Dikey ve yatay ırgat arasında nasıl seçim yapılır? Seçim, güverte üstündeki alana ve güverte altındaki boşluğa göre yapılır. Güverte altı dar teknelerde yatay ırgat tercih edilir. İlgili Terimler Çapa Irgatı, Elektrikli Irgat, Manuel Irgat, Irgat Motoru, Zincir Stoperi, Kalibre Zincir.

Tüm terimlere dön